İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (BİLGİ ÇOÇA), 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü kapsamında “Çocuk Katılımını Yeniden Düşünmek” başlıklı panel düzenledi. Panelde, 13 ülkeden 16 bin 749 çocuğun katılımıyla gerçekleştirilen “Çocukların Dünyaları” (Children’s Worlds – ISCWeB) araştırmasının beşinci dalga bulguları paylaşıldı.
Doç. Dr. Başak Akkan’ın moderatörlüğünü yaptığı panelde Prof. Dr. Emre Erdoğan, araştırmanın İstanbul ayağından elde edilen sonuçları aktardı. Nisan-Mayıs 2025 döneminde İstanbul’daki ilkokul ve ortaokullarda yürütülen saha çalışmasına 10–12 yaş grubunda 2 bin 116 çocuk katıldı.
Çocukların yaşam memnuniyeti, aile ilişkileri, okul hayatı, yaşadıkları çevre, duygusal durumları, katılım düzeyleri ve çocuk haklarına ilişkin bilgilerini ele alan araştırmada, İstanbul'daki çocukların bazı göstergelerde uluslararası araştırma ortalamasından ayrıldığı görüldü.
İstanbul'da çocukların stres puanı 6'ya ulaştı
Araştırmanın öne çıkan sonuçlarından biri, İstanbul'daki çocukların stres ve üzüntü düzeyleri oldu. Çocukların son iki haftada hissettikleri stresin ortalaması İstanbul'da 10 üzerinden 6 olarak ölçülürken 13 ülkeyi kapsayan araştırmanın genel ortalaması 4,6'da kaldı.
Üzüntü düzeyinde de benzer bir tablo ortaya çıktı. İstanbul'daki çocukların üzüntü puanı 5, araştırma genelindeki çocukların puanı ise 3,9 olarak belirlendi. Bulgular, İstanbul örnekleminde kız çocuklarının erkek çocuklara kıyasla daha olumsuz duygular bildirdiğini de ortaya koydu.
İstanbul'daki çocukların yaşam memnuniyeti daha düşük
Araştırmada çocuklara genel yaşam memnuniyetleri de soruldu. “Genel olarak hayatından ne kadar mutlusun?” sorusuna verilen yanıtların ortalaması İstanbul'da 10 üzerinden 7,83, araştırma genelinde ise 8,48 oldu.
Çocukların gelecekte hayatlarında olabileceklerden duydukları memnuniyet İstanbul'da 7,6, araştırma genelinde 8,2 olarak ölçüldü. İçinde yaşadıkları dünyadan memnuniyet puanı İstanbul'da 7,5, genel örneklemde 8,6; kendilerini güvende hissetmekten duydukları memnuniyet ise sırasıyla 8,5 ve 8,9 oldu.
Okul yaşamına ilişkin değerlendirmelerde de İstanbul'daki çocukların puanları daha düşük çıktı. Öğrenci olarak yaşamlarından memnuniyet İstanbul'da 7,5, araştırma genelinde 8 olarak ölçülürken yaşadıkları çevreden memnuniyet puanı İstanbul'da 7,9, genel örneklemde 8,6 olarak kaydedildi.
Buna karşılık çocukların birlikte yaşadıkları kişilerden duydukları memnuniyet her iki grupta da 9,1 olarak ölçüldü.
Çocukların yüzde 82'si haklarını biliyor
Araştırmanın çocuk haklarına ilişkin sonuçlarında İstanbul'daki çocukların önemli bir bölümünün hakları konusunda bilgi sahibi olduğunu belirttiği görüldü.
İstanbul'da araştırmaya katılan çocukların yüzde 82'si hangi haklara sahip olduğunu bildiğini ifade etti. Araştırma genelinde bu oran yüzde 62 olarak ölçüldü. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme hakkında bilgi sahibi olduğunu belirten çocukların oranı ise İstanbul'da yüzde 48, araştırma genelinde yüzde 32 oldu.
Çocukların karar alma ve kamusal yaşama katılımına ilişkin veriler de araştırmada yer aldı. İstanbul'daki çocukların yüzde 29'u belediye çocuk meclislerine katıldığını belirtirken araştırma genelinde bu oran yüzde 28 olarak kaydedildi.
İklim ve çevre için düzenlenen gösterilere katıldığını söyleyen çocukların oranı İstanbul'da yüzde 39, araştırma genelinde ise yüzde 37 oldu.
Kararlara katılım yaşam memnuniyetiyle ilişkili
Araştırmada çocukların aile, okul ve yaşadıkları çevrede alınan kararlara katılımı ile genel yaşam memnuniyetleri arasındaki ilişki de incelendi.
İstanbul örnekleminde ailede, okulda ve yaşanılan çevrede kararlara katılımın, her üç alanda da daha yüksek genel yaşam memnuniyetiyle ilişkili olduğu belirlendi.
CHILDVOICES en az 10 ülkede çocuk danışma ekipleri kuracak
Panelde Prof. Dr. Pınar Uyan Semerci de İstanbul Bilgi Üniversitesi yürütücülüğünde faaliyet gösteren CHILDVOICES araştırma ağını tanıttı.
Avrupa Bilim ve Teknoloji İş Birliği (COST) kapsamında desteklenen ağ; iklim krizi, göç, doğal afetler ve dijital dönüşüm gibi gelişmelerin çocukların iyi olma hali ve dayanıklılığı üzerindeki etkilerine odaklanıyor.
Çocukların kendilerini ilgilendiren kararlara katılımını güçlendirmeyi amaçlayan araştırma ağı, en az 10 ülkede Çocuk Danışma Ekipleri oluşturmayı planlıyor.
BİLGİ ÇOÇA 19 yılda 50'den fazla proje yürüttü
20 Kasım 2007'de kurulan BİLGİ ÇOÇA, 2026 yılında uygulama ve araştırma merkezi statüsü kazandı. Kuruluşundan bu yana 50'den fazla proje yürüten ve 100'ü aşkın kuruluşla iş birliği yapan merkez, çocuk hakları, çocuk katılımı, çocukların iyi olma hali ve güvenliği alanlarında çalışmalarını sürdürüyor.




