Bir şantiyenin kaba inşaat aşaması bittiğinde, kule vincin dibinde ve kalıp alanının kenarında biriken yığınlar dikkat çeker: kesilip atılmış nervürlü demir uçları, eğilmiş iskele boruları, kullanılmaz hale gelmiş kalıp elemanları, kablo makaralarından artan parçalar. Bu malzemeler uzun süre inşaatın sıradan atığı olarak görüldü. Metal fiyatlarının yükseldiği ve şantiye maliyetlerinin dikkatle izlendiği bugünkü koşullarda ise müteahhitler ve şantiye şefleri bu yığınlara farklı bir gözle bakıyor.
Merakın temel nedeni, inşaat hurdasının hem çok çeşitli hem de miktar olarak büyük olması. Demirin kilo başına değeri bakırın yanında düşük kalsa da, bir şantiyeden çıkan tonaj hesaba katıldığında ortaya ciddi bir tutar çıkabiliyor. Yaklaşık 250 kalemden oluşan ve her gün LME verileri ile dolar/TL kuruna göre yenilenen güncel hurda fiyatları listesi, bu nedenle şantiye yönetimlerinin takip ettiği kaynaklardan biri haline geliyor.
Bir şantiyeden hangi metaller çıkar?
İnşaat demiri artıkları, şantiye hurdasının en büyük kalemi. Kolon, kiriş ve döşeme donatıları hazırlanırken yapılan kesimlerden geriye kısa çubuklar, filizler ve bükülmüş uçlar kalıyor. Bunların yanında etriye hazırlığından çıkan küçük parçalar ve hasar görmüş hasır çelikler de bu gruba giriyor. Demir grubu kendi içinde de ayrılıyor; temiz inşaat demiri ile beton kalıntısı taşıyan ya da DKP sac, teneke ve talaş gibi farklı formdaki demir hurdası listede ayrı satırlarda yer alıyor.
İskele ve kalıp sistemleri, işin süresine bağlı olarak zamanla yıpranıyor. Eğilen iskele boruları, kırılan bağlantı elemanları, ömrünü tamamlamış çelik kalıp panelleri ve dikmeler de hurda olarak değerlendiriliyor. Çatı ve cephe işlerinden ise çelik profil, kutu profil ve sac kesintileri geliyor. Alüminyum cephe ve doğrama montajı yapılan projelerde profil kesintileri ayrı bir kalem oluşturuyor.
Elektrik ve mekanik tesisat aşaması, şantiye hurdasının daha değerli kısmını üretiyor. Kablo çekiminden artan uçlar, makara sonları ve hatalı çekilip sökülen hatlar kablo kategorisinde değerlendiriliyor; TTR, NYA ve soyulmamış kablo gibi türler fiyat listesinde birbirinden ayrı tutuluyor. Sıhhi tesisat ve iklimlendirme işlerinden çıkan bakır boru parçaları, pirinç vana ve rakorlar ise kilo başına en yüksek değere sahip inşaat atıkları arasında.
Demir neden tonajla değer kazanıyor?
Demir, hurda piyasasında kilo başına en düşük fiyatlanan metallerden biri. Ancak bir konut projesinde kullanılan donatı miktarı düşünüldüğünde, kesim firesi bile tonlarla ifade edilebiliyor. Bu nedenle demir hurdasında asıl belirleyici olan birim fiyattan çok toplam ağırlık. Tonajlı satışlarda kilo başına küçük farkların toplam tutara büyük ölçüde yansıması da bundan kaynaklanıyor.
Şantiyelerde tonajlı inşaat demirinin tartımı hesaplamanın en kritik adımıdır. Sancaktepe'deki yapı alanlarına gelen vinçli araçlar malzemeyi yükler ve şantiyeye en yakın tır kantarında tartım yapılır. Çıkan kantar tartım fişi net ağırlığı belgeler. Ödeme tartımın peşinden doğrudan şirket hesabına havale edilir veya nakit teslim edilir.
Tonaj büyüdükçe lojistik de hesabın parçası haline geliyor. Birkaç ton demirin şantiyeden kantara ve oradan geri dönüşüm tesisine taşınması, uygun araç ve yükleme ekipmanı gerektiriyor. Nakliyenin alıcı tarafından ücretsiz üstlenilmesi, şantiyenin ek bir maliyet kalemi açmadan hurdasını elden çıkarabilmesi anlamına geliyor.
Ayrıştırma şantiyede başlıyor
İnşaat hurdasında fiyatı belirleyen en önemli etkenlerden biri ayrıştırma. Karışık teslim edilen hurda genellikle içindeki en düşük kategoriden fiyatlanıyor. Bakır boru parçaları demir yığınının içine karıştığında, ya da kablolar profil kesintileriyle birlikte tek bir konteynere atıldığında, değerli malzeme demir fiyatından gitmiş oluyor. Bu nedenle birçok müteahhit şantiyede metal türlerine göre ayrı toplama alanları oluşturuyor: demir için bir köşe, kablo ve bakır için kilitli bir depo, alüminyum için ayrı bir kasa.
Yabancı madde de değerlendirmeyi doğrudan etkiliyor. Beton kalıntısı yapışmış demir, yağlı kalıp elemanları, izolasyonu üzerinde kablo ve plastik parça taşıyan profiller saflık açısından daha alt sınıfta yer alıyor. Uzun süre açıkta bekleyen demirde pas ve oksit artıyor. Şantiye hurdasının düzenli aralıklarla kaldırılması, hem alan kazandırıyor hem de malzemenin bekleme sırasında değer kaybetmesini sınırlıyor.
Kağıt, plastik, cam, tahta ve lastik gibi metal dışı inşaat atıklarının hurda alımına dahil olmadığını da hatırlatmak gerekiyor. Ahşap kalıp artıkları, ambalaj ve moloz için ayrı bir bertaraf planı yapılması, metal yığınlarının temiz kalmasını kolaylaştırıyor.
Fiyatlar neden sürekli takip ediliyor?
Hurda fiyatları Londra Metal Borsası'ndaki hareketlere, döviz kuruna ve arz-talep dengesine göre her gün değişiyor. İnşaat ve sanayi faaliyetinin yoğunlaştığı dönemlerde talep artıyor, durgun dönemlerde ise fiyatlar baskı altına girebiliyor. Bir şantiyenin hurdasını ne zaman satacağına karar verirken bu dalgalanmaları izlemek, özellikle yüksek tonajlarda anlamlı bir fark yaratıyor. Fiyat sayfasındaki hesaplama aracı, hurda türü ve kilo girilerek tahmini bir tutar görülmesini sağlıyor.
Takibin bir başka nedeni de inşaat projelerinin uzun sürmesi. Bir konut projesi kaba inşaattan teslime kadar aylarca, bazen yıllarca devam ediyor ve bu süre boyunca hurda farklı aşamalarda, farklı türlerde ortaya çıkıyor. Kaba inşaat döneminde demir ağırlıktayken, ince işler başladığında kablo, bakır ve alüminyum payı artıyor. Şantiye yönetimleri bu nedenle hurdayı tek seferde değil, aşamalara bölerek satmayı tercih edebiliyor. Her satışta günün fiyatına bakmak, hem bütçe planlamasına veri sağlıyor hem de piyasanın düşük seyrettiği bir dönemde gereksiz yere satış yapılmasının önüne geçiyor.
Sancaktepe'de yeni yapılaşma ve şantiye hurdası
Anadolu Yakası'nın kuzeydoğusunda yer alan Sancaktepe, İstanbul'da yeni yapılaşmanın hızla sürdüğü ilçelerden biri. Samandıra çevresinde yükselen konut projeleri, Sarıgazi'de eski müstakil yapıların yerini alan apartmanlar ve Yenidoğan ile Paşaköy tarafında genişleyen yerleşim alanları, ilçede sürekli faal olan çok sayıda şantiye bulunmasına yol açıyor. Ana arterler çevresindeki sanayi ve depolama tesisleri de bölgeden düzenli olarak metal hurdası çıkmasını sağlıyor. Yeni projelerin yanı sıra eski yapıların yıkılıp yeniden inşa edildiği parsellerde de söküm demiri, eski tesisat ve doğrama gibi malzemeler ortaya çıkıyor; bu da ilçedeki hurda çeşitliliğini artırıyor.
Bu yoğunluk içinde hurdasını değerlendirmek isteyen müteahhitler ve küçük yapı firmaları için hazırlanan Sancaktepe hurdacı sayfasında mahalle listesi ve ilçeye özel fiyat tablosu bulunuyor. Şantiye adresine ücretsiz keşif yapılabiliyor, malzemenin miktarı yerinde görülerek yükleme ve tartı planı hazırlanıyor. İstanbul'un tüm ilçelerinde ve Kocaeli dahil Marmara illerinde nakliye ücreti alınmıyor ve kapıda nakit ödeme yapılabiliyor.
Yirmi yılı aşkın tecrübeye sahip Hurda Hattı'na 7/24 ulaşılabiliyor; demir, bakır, alüminyum ve kablonun yanı sıra sarı, kurşun, nikel, çinko, paslanmaz çelik, elektronik hurda, akü ve klima da alınan malzemeler arasında yer alıyor.
İnşaat atığı olarak görülen metal yığınları, ayrıştırıldığında ve doğru zamanda değerlendirildiğinde şantiye bütçesine katkı sunan bir kaleme dönüşüyor. Merakın kaynağı da tam olarak bu.
