T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü’nün desteğiyle Boğaziçi Kültür Sanat Vakfı tarafından düzenlenen 14. Boğaziçi Film Festivali bugün de Ulusal Belgesel ve Uluslararası Kısa Film yarışmalarındaki yapımlarla sinemaseverlere farklı dünyalar sundu.
Ulusal Belgesel Yarışma filmlerinden “Yenilebilir Sihir (Magia Comestibilis)” ve “Sürreal Suriye” ekipleri, gösterim sonrası seyircilerin karşısındaydı.
Sednaya ve Adra cezaevlerinden çıkan tanıkların anlatımıyla Suriye’de yaşananlara objektif tutan “Sürreal Suriye” belgeselinin yönetmeni Dihat Kaya; bambaşka hayaller peşindeyken belgesel macerasına nasıl yöneldiklerini şu şekilde ifade etti:
“Kolektif bir ekibiz; çoğumuz Suriye’yle içli dışlıydık. Ben 2010’da Gaziantep’e sinema-televizyon okumaya gelmiştim; ‘Halep’e de bir gideriz’ diyorduk. Savaş patlak verdi; Halep’in düşmesine, katliamlara şahit olduk. 2023’te Gazze Savaşı’ndan sonra bu coğrafyalara daha fazla odaklandık. Suriye hep aklımızdaydı; şehirler bir bir kurtulmaya başlayınca heyecanlandık. Özellikle hapishanelerdeki hikâyeler bu arada arka planda kalmıştı; Sednaya, bizi çok yaraladı. Yedi kişiyle görüştük; her biri bize ayrı bir şey öğretti. Adalet, sabır, emek, unutmamak...”
Yola tam bir senaryo olmadan çıktıklarını ve bu yüzden filmin, çoğunlukla kurguda şekillendiğini söyleyen yönetmen, şöyle konuştu:
“Döndüğümüzde elimizde çok görüntü birikti, hikâyeyi yeniden odaklamamız gerekti. Ahmet’in kurgu yönetmeni olarak ciddi dokunuşları oldu. Bir milyon insan öldü; bir milyon hikâye var. Biz, yedi kişinin hikâyesi üzerinden bütün bir soykırımı anlatmaya çalıştık. Bu yüzden ana karakter gösterme çabamız yoktu; halkın kendisi ve hikâye, ana karakterdi. Röportajlarda neredeyse her kişiden sadece bir cümle seçtik. Hepsi aynı kaderi yaşadığı için tek bir hikâye oluşuyordu.”
Belgeselin kameramanı, Suriyeli Muhammed Hazzurî içinse bu, hiçbir şeyle kıyaslanamayacak, bambaşka bir tecrübeydi. O kadar ki Hazzurî, çekimler sırasında duygu yoğunluğundan dolayı tekniğe odaklanamadığını itiraf etti:
“Teknik olarak hiçbir şey düşünemiyordum. Suriyeli olduğum için kendimde değildim; gerçek olduğuna inanamıyordum. On dört yıllık bir korku vardı; ‘her an rejimden biri karşıma çıkabilir, Türkiye’ye dönemeyebilirim’ diye. Sednaya’ya girdiğimde insanları dinlerken söylediklerine değil, anlatım biçimlerine şaşırdım. Onlar için yeni bir mücadele başlıyordu. Hapisten sonraki sürecin daha zor olduğunu söylüyorlardı. İdlib’de uyuyabildim ama Esad’dan yeni alınan bölgelerde uyuyamadım. Ailem de rejim tarafından aranan bir aileydi, o yüzden bende sürekli bir kaygı vardı.”
Hem belgesel hem enstalasyon
Geleneksel beslenme pratikleriyle çağdaş takviyeleri hem bir araya getiren hem karşılaştıran, yönetmeninin ifadesiyle ‘deneysel bir belgesel’ olan “Yenilebilir Sihir (Magia Comestiblis)” günün ikinci Belgesel Yarışma yapımıydı. Yönetmen Nazif Can Akçalı da gösterimin ardından seyirci karşısındaydı.
Yönetmen hem filmin hem de filme hâkim olan mavi rengin amacını şöyle açıkladı:
“Biohacking dünyasında çok popüler bir gıda takviyesi var; mavi metilen. Aynı zamanda, Sardunya adası gibi, dünya üzerinde yüz yaşını aşmış insanların yüzdeliğinin çok yüksek olduğu yerlere ‘mavi bölgeler’ deniyor. Bu Longevity pratikleri aslında benim de kendi hayatımda uyguladığım bir şey. Ayrıca diğer projelerimde de genel olarak beslenme alışkanlıkları, yiyecek, uzun ömür gibi konuları işliyorum. Biraz da bu sebeple yaptığım araştırmaların bir devamı niteliğinde bu film.”
Yönetmen, filmin non-lineer yapısının da yine bu içerik doğrultusunda belirlendiğini söyledi:
“Filmde baştan sonuna takip ettiğimiz bir anlatı yok; belli parçalar görüyoruz. Ara başlıklar, Latince cümleler; o şekilde bölmeye çalıştım. Sadece bir parçayı izleyen de bir şey anlayabilsin, diye düşündüm. Çünkü bu film aynı zamanda bir enstalasyon; insanların, filmde gördüğünüz, yiyecekleri tadabildiği bir enstalasyon. O yüzden bir sergide bu filmi görenler on beş dakika boyunca izlemiyor.
Ve filmin Sardunya’daki çekimleriyle stüdyodaki çekimleri de farklı: İtalya’da çekilen kısım daha sakin, rahatlamış bir ortam; oranın, uzun yaşam konusuna bakışını daha iyi yansıtabilmek için. Diğer tarafta ise şu var: Şu an Longevity dünyasında sürekli bir bilgiyle karşılaşıyoruz; bir doktor şunu ye diyor, öbürü bunu yemelisin diyor. O yüzden üst üste binen iki dış ses var ve altyazılarda bir satır erkek sesi, bir satır kadın sesi takip etmeniz için farklı renklerle ilerliyor. Biraz da o fazla bilgi olan Longevity dünyasını, izleyiciye yansıtmak istedim.”
Yönetmen, filmde de değinilen ‘bakteriler’in önemi hakkında ise şu bilgileri verdi:
“Beslenmemiz ya da yaşamamız sürekli bakterilere bağlanıyor. Günümüzdeki bilim de bunu söylüyor. Çünkü hücrelerimizden daha çok bakteri var vücudumuzda. Yediklerimizle bakteri floramızı iyileştirebiliyoruz ya da kötüleştirebiliyoruz. Aynı zamanda bakterilerimiz için yiyoruz. Ya da biz öldüğümüzde yine bizi bakteriler yiyor; çünkü kompost oluyoruz toprağın altında. Sormak istediğim bir soru da uzun yaşamın, ölümsüzlüğün sırrı acaba bakteri olmak mıdır?”
14. Boğaziçi Film Festivali’nde bugün Uluslararası Kısa Film Yarışması seçkisi de seyirci karşısına çıktı. Film ekipleri, gösterimlerden sonra soruları cevapladı.
“Kayıp Eşya (Found& Lost)” filminden yapımcı Jakob Serdaroğlu söyleşiye katıldı. Avusturya’da yaşayan yaşlı bir göçmenin kültür şokunu anlatan filmi, bir masal gibi kurguladıklarını belirten Serdaroğlu, şöyle konuştu:
“İyi-kötü diye kesin bir şey yok; herkes kendi açısından elinden geleni yapıyor. Kahraman, ailesini geçindirmeye çalışıyor ama kültüre uyum sağlayamıyor. Bu, özellikle Avusturya’da yaşayan göçmenler için çok genel bir durum. Farklı bir geçmişten geliyorlar diye kötü insanlar değiller; sadece farklı bir arka planları var ve ellerinden geleni yapıyorlar. Avrupa’da bu tartışma hep tek taraflı ilerliyor; sadece ‘entegre olsunlar’ deniyor ama insanların yaşadığı zorluklara bakılmıyor. Adam kendi ülkesinde patriarkal bir figürken Avusturya’ya geliyor. Bambaşka kurallar, bambaşka bir toplum var. Yaşlı biri ve elinden geleni yapmaya çalışıyor ama ömür boyu öğrendiği kurallar burada geçerli değil. O yüzden kafa karışıklığı yaşıyor, yerini bulamıyor. Avusturya çok kuralcı bir ülke; film de tam bunu masalsı bir dille anlatıyor.”
“Rüyalar Salyangozdur (Dream is a Snail)” filminin yönetmeni Thien An Nguyen ve yapımcısı Doan Thao Quyen Nguyen de festivaldeydi. Sinematografik açıdan Park Chan-wook ve Ruben Östlund’dan etkilendiğini dile getiren yönetmen; filmdeki salyangozla sanatı temsil ettiğini aynı zamanda filmde net bir siyasî fikir de olduğunu söyledi:
“Filmde iki katman var: Biri salyangoz emmeye bağımlı olan genç adam, diğeri sürekli çağdaş sanattan bahseden adam. İkisi de aslında aynı şey. Biz de o ince çizgideyiz: Hem gişe yapacak hem festivallere gidecek hem anlamı olacak hem de kimsenin anlamayacağı bir şey yapmak. Genç yönetmenlerin ve sanatçıların mücadelesi bu.
Ayrıca filmde net bir siyasi fikir var: Gençlerin yaşlılara, duruma, hükümete teslim olması. Filmde yaşlı kadın, gence; ‘Teslim ol, ikinci olursun’ diyor. Ben bu fikri eleştiriyorum ama dünyanın her yerinde gençlerin ne yapacağını bilmeyip yaşlıların söylediğine teslim olduğunu düşünüyorum. Salyangoz emmeye bağımlılık da şöhrete bağımlılık da aynı. Sürekli çağdaş sanattan bahsetmek de bir tür bağımlılık. Hepsi birbirinin metaforu.”
Ebeveyn- çocuk ilişkinisin karmaşık yapısına zarif bir dokunuş niteliğindeki “Limon ve Taş”ın (Marble And Lemon) yönetmeni Anna Katalin Lovrity de gösterimden sonra sahnedeydi. “Ebeveyn ve çocuk arasındaki karmaşık ilişkinin içindeki dağınıklığı anlatmak istedim.” diyen yönetmen, animasyon tarzındaki filminin hazırlık aşamasını ise şöyle anlattı:
“Hem illüstratör hem animasyon film yapımcısıyım. Çok sayıda kesme kâğıt ve kolaj işi yaptım; bu da görsel tarzımı ciddi şekilde etkiledi. Önceki filmim daha kaba ve kâğıt kesme tarzındaydı. Bu filmin üretim sürecinde bu tarzı daha derinlemesine geliştirdim. Bence özgün bir şey başardım. Bu açılar yüzünden animasyonu yapmak da zordu; animatörler için çok net layout’lar hazırlamam gerekti. Düz bir yüzey olmasına rağmen onu üç boyutlu hissettirmeye çalıştım.”
Gazze’de yaşananları farklı yönlerden işleyen “Sönmeden Önce (Fin)” de festivalde seyirciyle buluştu. “Benim için film; süregelen soykırıma karşı sorumluluğumuzu düşünmenin bir parçası.” diyen yönetmen Ward Kayyal, "Gazze’de insanlar hâlâ ölüyor, evsiz, okulsuz, hastanesiz ve gıdasız. Sinema tek başına durumu değiştirmeyecek; sinema seyircisi sokaklarda her şeyi değiştirecek. Bu yüzden insanları buna davet etmek için filmler yapıyorum." diye konuştu.
Filmi; Hayfa’da, İsrail makamlarının bilgisi dışında çektiklerini belirten yönetmen, “Çekimler sokakta, açık bir şekilde ama örtük olarak, siyasî unsurlar gizlenerek yapıldı.” dedi. Filmdeki piyango büfesinin dahi bir anlamı olduğuna işaret eden yönetmen, şöyle konuştu.
“İsrail, Filistinlilere ‘umut’ ve 'şans’ fikrini aşılamaya çalışıyor; piyango da bunun bir parçası. Aynı zamanda Filistinlileri borçlandırmaya, karaborsaya itmeye ve kendi aralarında mafya oluşumları yaratarak birbirlerine düşürmeye çalışıyor. Bu da 1948 topraklarındaki Filistinliler’e yönelik başka bir tür soykırım ve savaş. Eğer İsrail istemeseydi bunlar olmazdı.”
Filmin, gösterildiği yerlerdeki seyirci tepkilerinden memnuniyet duyduğunu ifade eden yönetmen, amacının tam da bu olduğunu söyledi:
“Özellikle son bir ayda İtalya’da 25 farklı şehirde gösterimler yaptık. İnsanların tepkisi sadece sinemasal değil ağırlıklı olarak politikti. İnsanlar filmi izledikten sonra siyasi olarak konum alıyor ve konuşuyor. Benim istediğim de tam olarak buydu; filmin, politik bir tartışma ve harekete geçirme aracı olması. Benim için sinema, salonda bitmiyor; insanlar salondan sokaklara çıkıp Gazze için protestoları sürdürmeye başladığında başlıyor. Bu anlamda festivale ve seyircilere teşekkür ederim. Gazze için, Gazze’nin çocukları, kadınları ve halkı için sokaklara çıkmaya devam etmemiz gerekiyor. Unutmayın; sorun, İsrail’dir, başka bir şey değil. Özgür Filistin!”
“Neyin Var Senin? (What’s Wrong With You)” filminin söyleşisine ise yönetmen Janina Hüttenrauch ve oyuncu Jannik Büddig katıldı.
Filmin hikâyesinin, senarist Leonard Pawlis’in, Youtube’da izlediği bir videodan alındığını söyleyen yönetmen, videoyu ve o videodan esinlenerek bu filmde amaçladıklarını şöyle anlattı:
“Videoda elli yaşlarında bir adam, gençken neredeyse okul katliamı yapacağını anlatıyor ve hayatını değiştiren ânın; tanımadığı birinin, ona pizza ısmarlaması ve biraz vakit geçirmesi olduğunu söylüyor. Büyük bir şey değil; sadece o an yanında biri olması. Tanıklığın gücü şu: Gerçekten kötü bir durumdaysan birisi sana küçük bir nezaket gösterdiğinde bu, her şeyi değiştirebiliyor.”
Yönetmen, oyuncu seçimi ve yönetimi hakkında daha önceki belgesel çalışmasından faydalandığını belirtti:
“Çekimden bir ay önce bir belgesel için Almanya’da özel bir rehabilitasyon merkezine gittim. Orada 14-23 yaş arası genç erkekler var; hapishaneden gelen, aile ortamında rehabilitasyon gören gençler. Bazıları ciddi suçlar işlemiş. Onlarla röportaj yaptım. Hepsinin ortak noktası; babalarının yokluğu. Dövmeli, iri yarı gençler bile bu konuyu konuşurken duygusallaşıyordu. ‘Babam olsaydı her şey farklı olabilirdi’ diyorlardı. Bu videoları Yannick ve Philip’e gösterdim, sonra birlikte doğaçlama yaptık. Yani gerçek hikâyelerden yola çıkarak karakterleri geliştirdik.”
Filmde baba karakterini canlandıran Jannik Büddig ise kendi yorumunu; “Michael’ı biraz bunalmış, kendi sorunları olan ama oğluyla ve karısıyla bağını yeniden kurmaya çalışan bir baba olarak oynamak istedim. Duygusal yolculuğu buydu; oğluna tekrar ulaşmaya çalışmak.” diye ifade etti.
