Teknolojinin psikoloji alanındaki kullanımı giderek yaygınlaşıyor. Sanal gerçeklik (VR) gözlükleri ve yapay zekâ destekli yazılımlar, korku, kaygı ve fobilerin tedavisinde yeni bir yöntem olarak öne çıkıyor. Klinik Psikolog Esma Burhan, sanal gerçeklik destekli terapilerin nasıl uygulandığını, tedavi sürecindeki avantajlarını ve Türkiye'deki kullanım durumunu anlattı.
Geleneksel psikoterapi yöntemlerinde fobilerin tedavisi için danışanların korktukları nesne veya ortamlarla gerçek hayatta karşılaştırılması gerekebiliyor. Örneğin böcek, kedi veya köpek korkusu bulunan bir danışanın bu canlılarla kontrollü şekilde karşılaşması, hastane ya da uçak korkusu yaşayan bir kişinin ise ilgili ortama götürülmesi gerekebiliyor. Bu süreçte yaşanan zaman ve lojistik sorunları, sanal gerçeklik teknolojisiyle büyük ölçüde aşılabiliyor.
VR gözlükler ve özel yazılımlar sayesinde danışanlar, terapi odasından ayrılmadan korktukları durumları gerçeğe yakın bir ortamda deneyimleyebiliyor.
Korkular kontrollü şekilde karşılarına çıkarılıyor
Terapilerde PsyTechVR programını kullandıklarını belirten Klinik Psikolog Esma Burhan, yöntemin temelini kontrollü maruz bırakmanın oluşturduğunu söyledi.
Burhan, danışanların korktukları durumlarla güvenli bir ortamda yüzleşerek bu korkuların düşündükleri kadar tehdit edici olmadığını fark etmelerini amaçladıklarını belirterek, "Maruz bırakma olmadan tedavi mümkün olmuyor. Danışanın, korktuğu durumla karşılaştığında kendisine bir şey olmadığını görmesi gerekiyor. Böylece korktuğu şeyin düşündüğü kadar önemli olmadığını anlamlandırabiliyor." dedi.
Panik anında müdahale terapistin kontrolünde
VR terapilerinde özellikle böcek ve yükseklik korkusu bulunan danışanların gözlüğü taktıkları anda yoğun stres yaşayabildiğini belirten Burhan, sürecin terapist kontrolünde ilerlediğini vurguladı.
Danışanın yoğun panik yaşaması durumunda programı anında durdurabildiğini ifade eden Burhan, sistemde nefes egzersizleri, rahatlama teknikleri ve sahil kenarında yürüyüş gibi doğa simülasyonlarının da bulunduğunu kaydetti.
VR gözlüklerin bazı kullanıcılarda mide bulantısına neden olabildiğini de belirten Burhan, yazılıma eklenen iki kademeli bulantı önleyici ayar sayesinde bu sorunun azaltılabildiğini söyledi.
Yapay zekâ ile kişiye özel korku senaryoları
Sistemin en dikkat çekici özelliklerinden birinin yapay zekâ desteği olduğunu anlatan Burhan, hazır senaryolarda bulunmayan korkular için özel sanal ortamlar oluşturulabildiğini dile getirdi.
Bir danışanının kelebek korkusu yaşadığını ancak programın hazır içeriklerinde bu fobiye yönelik bir senaryo bulunmadığını belirten Burhan, yapay zekâ yardımıyla gerçeğe yakın dev kelebeklerin yer aldığı bir ortam oluşturduklarını anlattı.
Burhan, "Kelebeklerden ciddi şekilde korkan bir danışanım vardı. Yapay zekâ bölümüne durumu tarif ettik ve sistem bize gerçeğe çok yakın, dev kelebeklerin bulunduğu bir ortam oluşturdu. Ben bile görünce irkilmiştim. Bu sayede danışanlarımızın farklı korkularına yönelik özel senaryolar hazırlayabiliyoruz." ifadelerini kullandı.
Travma tedavisinde de kullanılıyor
Sanal gerçeklik teknolojisinin yalnızca fobi tedavisiyle sınırlı olmadığını belirten Burhan, sistemin travma sonrası stres bozukluğu ve doğal afet kaynaklı travmaların tedavisinde de kullanılabildiğini aktardı.
Programda doğa yürüyüşü ve rahatlama simülasyonlarının da bulunduğunu belirten Burhan, bu içeriklerin herhangi bir fobisi bulunmayan danışanların stres yönetimine destek amacıyla da değerlendirilebildiğini söyledi.
Uçak korkusuna beş aşamalı sanal çözüm
VR teknolojisinin zaman ve maliyet açısından da avantaj sağlayabildiğine dikkat çeken Burhan, uçak fobisini örnek gösterdi.
Geleneksel yöntemde uçak korkusunu yenmek isteyen bir danışanın bilet alarak havalimanına gitmesi ve uçuş deneyimini gerçek hayatta yaşaması gerekebildiğini belirten Burhan, sanal simülasyonda ise bu sürecin beş aşamada gerçekleştirilebildiğini ifade etti.
Evde valiz hazırlama aşamasından başlayan simülasyon; havalimanına ulaşma, güvenlik kontrollerinden geçme, uçağa binme ve iniş deneyimine kadar devam ediyor.
Burhan, bu yöntemle saatler sürebilecek bir deneyimin terapi ortamında sanal olarak yaşatılabildiğini belirterek, her danışanda kesin sonuç garantisi bulunmasa da başarılı sonuçlar elde edilebildiğini söyledi.
Türkiye'de henüz yaygın değil
Avrupa ve Amerika'da sanal gerçeklik destekli terapilere erişimin daha kolay olduğunu belirten Klinik Psikolog Esma Burhan, Türkiye'de ise bu teknolojinin henüz başlangıç aşamasında olduğunu ifade etti.
Kullandıkları programın yetkilileriyle yaptıkları görüşmede Türkiye'de yalnızca üç uzmanla çalıştıklarının kendilerine bildirildiğini aktaran Burhan, farklı yazılımları kullanan uzmanların da bulunabileceğini ancak yöntemin henüz yaygınlaşmadığını söyledi.
Burhan, sanal gerçeklik destekli terapilerin Türkiye'de daha fazla tanınması, klinik uygulamalarda değerlendirilmesi ve bilimsel başarılarının ortaya konulmasının önemine dikkat çekti.
Korkularla yüzleşmeyi sanal ortama taşıyan VR teknolojisi ve yapay zekâ desteği, psikoterapide yeni uygulama alanları oluştururken uzman kontrolünde yürütülen bu yöntemler, özellikle fobi tedavisinde dikkat çeken alternatifler arasında yer alıyor.




