Çocukların sosyal medya kullanımına yönelik Türkiye'de yeni bir dönem başlıyor. Çocukların dijital dünyadaki güvenliğini artırmak amacıyla hazırlanan ve 1 Kasım 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek yeni yönetmelik, sosyal medya platformlarına önemli yükümlülükler getiriyor.
Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik kapsamında, 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ hizmeti sunulamayacak. Platformlar yaş doğrulama sistemi uygulayacak, 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış çocuklara ise yaşlarına ve gelişim düzeylerine uygun hizmetler sunacak.
Yaş doğrulaması ve ebeveyn denetimi geliyor
Yeni düzenlemeyle sosyal ağ platformlarında hesap açmak isteyen kullanıcıların yaşları doğrulanacak. Platformların, 15 yaşını doldurmamış çocukların sosyal ağ hizmetlerine erişimini engellemesi gerekecek.
Mevcut hesaplar için de geçiş süreci öngörülüyor. Platformların daha önce açılmış hesaplara yönelik yaş doğrulama süreçlerini tamamlaması ve yaş sınırına uymayan hesaplar için gerekli işlemleri gerçekleştirmesi gerekiyor.
Yönetmelik yalnızca yaş sınırı getirmekle kalmıyor. 15 yaşını doldurmuş çocuklara sunulacak sosyal ağ hizmetlerinde güvenlik, gizlilik ve içerik sunumu yaş gruplarına göre düzenlenecek. Ebeveyn kontrol araçlarının da kullanıma sunulması zorunlu olacak.
Uzmanından ailelere önemli uyarı
Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Leyla Çelebi, sosyal medya kullanımının çocukların gelişimi üzerindeki etkilerine dikkat çekerek yalnızca ekran başında geçirilen sürenin değil, bu kullanımın günlük yaşama yansımalarının da değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Sosyal medya platformlarının beynin ödül sistemiyle ilişkisine değinen Çelebi, beğeni, mesaj ve yeni içeriklerle karşılaşma beklentisinin kullanıcıları platformlara yeniden yöneltebildiğini ifade ediyor.
Özellikle ergenlik döneminde karar verme, dürtü kontrolü ve davranışları düzenlemeyle ilgili beyin işlevlerinin gelişmeye devam etmesi, çocukları dijital dünyanın etkilerine karşı daha hassas hale getirebiliyor.
Sosyal medya kullanımı ne zaman riskli hale geliyor?
Dr. Leyla Çelebi, sosyal medya kullanımını değerlendirirken süre kadar çocuğun günlük yaşamındaki değişimlerin de dikkate alınması gerektiğini vurguluyor.
Çocuğun okul sorumluluklarını aksatması, uyku düzeninin bozulması, sosyal ilişkilerinde sorunlar yaşaması, ekran kullanımının sınırlandırılmasına öfkeyle tepki vermesi ve sosyal medyadan uzak kalmakta zorlanması, problemli kullanımın işaretleri arasında yer alıyor.
Çelebi, sosyal medya kullanımının çocuğun günlük işlevselliğini olumsuz etkilemeye başlaması durumunda bu sürecin dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.
Ailelere 7 önemli öneri
Çocukların dijital dünyada güvenli alışkanlıklar geliştirmesinde ailelerin rolünün büyük olduğunu belirten Dr. Leyla Çelebi, ebeveynlere şu önerilerde bulunuyor:
-
Platformları tanıyın: Çocukların kullandığı sosyal medya uygulamalarını, gizlilik ayarlarını ve çevrim içi riskleri öğrenin.
-
Ebeveyn denetiminden yararlanın: Yaşa uygun güvenlik ve filtreleme araçlarını kullanın.
-
Ortak kurallar belirleyin: Ekran kullanımına ilişkin zaman sınırlarını çocuklarla birlikte oluşturun.
-
Ekransız zamanlar oluşturun: Yemeklerde, ders saatlerinde ve yatmadan önce ekran kullanımını sınırlandırın.
-
Çocuğun dijital dünyasını takip edin: Hangi hesapları takip ettiğini ve hangi içeriklerle karşılaştığını anlamaya çalışın.
-
İletişimi güçlendirin: Çocukların çevrim içi ortamda yaşadıkları sorunları yargılanma korkusu olmadan anlatabilmelerini sağlayın.
-
Alternatif etkinlikleri destekleyin: Spor, sanat, kitap okuma ve yüz yüze arkadaşlıklar için daha fazla zaman ayırmalarına yardımcı olun.
Yaş sınırı tek başına yeterli mi?
Dr. Leyla Çelebi, çocukların dijital dünyada korunmasının yalnızca yaş sınırıyla sağlanamayacağına dikkat çekiyor.
Sosyal medya platformlarının sonsuz kaydırma, otomatik video oynatma ve kişiselleştirilmiş içerik önerileri gibi özelliklerinin kullanım süresini artırabildiğini belirten Çelebi, platformların da çocukların güvenliği konusunda sorumluluk üstlenmesi gerektiğini ifade ediyor.
Uzmanlara göre çocukların dijital dünyada korunabilmesi için yasal düzenlemelerin yanı sıra ailelerin bilinçli yaklaşımı, sağlıklı iletişim ve çocukların dijital okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesi de büyük önem taşıyor.
